Wojny wandejskie
| Wojny wandejskie Wojny napoleońskie |
|||||
 Henri de La Rochejacquelein w boju o Chalon |
|||||
| Data | 1793–1800 | ||||
| Miejsce | Francja | ||||
| Wynik | stłumienie powstania | ||||
|
|||||
| Wojny napoleońskie |
|---|
|
I koalicja antyfrancuska (1793) |
Wojny wandejskie, fr. guerres de Vendée – powstanie rojalistyczne, które wybuchło 10 marca 1793 roku, w departamencie Wandea w zachodniej Francji, w okresie rewolucji francuskiej, i akcja pacyfikacyjna, której celem było stłumienie tego powstania.
Jego bezpośrednimi przyczynami było prześladowanie duchowieństwa, antykatolickie postępowanie władz rewolucyjnych, stracenie Ludwika XVI oraz przymusowy pobór do wojska. Powstanie szybko przerodziło się w wojnę ludową. 18 czerwca 1793 roku powstańcza armia zdobyła jedno z największych miast zachodniej Francji - Angers, otwierając tym samym drogę na Paryż. Jednak ochotnicza armia w decydującym momencie Zamiast na Paryż skierowała się na Nantes.
1 sierpnia 1793 r. Komitet Ocalenia Publicznego nakazał bezwzględnie spacyfikować zbuntowany departament, zalecając aby wymordować wszystkich jego mieszkańców. Regularne walki trwały do 23 grudnia 1793 r., kiedy to pod Savenay powstańcza Wielka Armia Katolicka i Królewska została ostatecznie pokonana.
21 stycznia 1794 r. rozpoczęła się pacyfikacja Wandei kierowana przez gen. Turreau i komisarza Carriera. Przeciwko ludności cywilnej departamentu skierowano 12 "kolumn piekielnych" które systematycznie paliły wsie i miasta, eksterminując ich ludność. Między innymi w Angers zamordowano 2000 ludzi, w Venzis 1500, w Loroux-Botterau 700, w La Gaubretiere 700, w Lucs-sur-Boulogne 564 w tym 110 dzieci. W ciągu półtora roku zamordowano co najmniej 120 000 cywilów, czyli około 15% ludności departamentu. W miastach leżących na Loarą m.in. w Nantes na rozkaz Carriera zamordowano ok. 2000 cywilów umieszczając ich na barkach, które następnie zatapiano (tzw. noyades)[1].
Po upadku dyktatury Jakobinów władze Dyrektoriatu i część wojsk powstańczych rozpoczęły negocjacje, jednak wkrótce walki partyzanckie wybuchły na nowo. Ostatnie grupy partyzantów wandejskich przetrwały w lasach do 1800 r. Powstanie rojalistyczne wybuchło w Wandei ponownie w 1815 r., w okresie "stu dni" Napoleona Bonaparte.
Krwawe stłumienie powstania przez wojska rewolucyjne uznawane jest za pierwszy nowożytny przykład ludobójstwa[2][3][4].
Spis treści |
[edytuj] Kalendarium powstania wandejskiego 1793-1796
[edytuj] 1793
- 12 marca - wybuch zamieszek w Saint-Florent
- 13 marca - Cathelineau zajmuje Jallais i Chemille - początek wojny wandejskiej
- 19 marca - pierwsza bitwa - zwycięstwo szuanów pod Saint-Vincent-Sterlanges
- 11 kwietnia - zwycięstwo powstańców pod Chemille
- 5 maja - zdobycie Thouars
- 9 czerwca - zdobycie Saumur
- 18 czerwca - zajęcie Angers
- 29 czerwca - atak na Nantes
- 5 lipca - zwycięstwo szuanów w Chatillon
- 14 lipca - śmierć Cathelineau
- 14 sierpnia - zwycięstwo wojsk republikańskich pod Lucon
- 8 września - armia moguncka opuszcza Nantes
- 19 września - zwycięstwo Wandejczyków pod Torfou
- 17 października - zwycięstwo sił rządowych w Cholet
- 18 października - przejście Loary, śmierć Bonchampsa, początek marszu ku morzu
- 27 października - zwycięstwo pod Entrames
- 15 listopada - nieudany szturm na Grainville
- 18 listopada - zajęcie Pontorson
- 21-22 listopada - zwycięstwo powstańców pod Antrain
- 4 grudnia - porażka szuanów pod Angers
- 12 grudnia - masakra Wandejczyków w Le Mans
- 23 grudnia - zniszczenie przez siły republikańskie resztek armii wandejskiej pod Savenay
[edytuj] 1794
- 6 stycznia - egzekucja d'Elbée'go
- 23 stycznia - kolumny piekielne ruszają do akcji
- 28 stycznia - śmierć la Rochejacquelein'a
- 28 lutego - masakra w Les-Lucs-sur-Boulogne
- 25 marca - masakra w lesie Vezins
- maj - odwołanie "kolumn piekielnych", siły republikańskie zamykają się w umocnionych obozach
- wrzesień - Konwent proponuje Wandejczykom pokój
- grudzień - amnestia dla powstańców, rozpoczęcie rozmów pokojowych
[edytuj] 1795
- 17 lutego - Charette podpisuje pokój w La Jaunaye
- 2 maja - Stofflet podpisuje pokój w Saint-Florent
- 25 czerwca - Charette wznawia wojnę
- 22 lipca - nieudany desant emigrantów na półwyspie Quiberon
- listopad - zaprzestanie prześladowań księży
- grudzień - śmierć oficerów Charette'a
[edytuj] 1796
- 26 stycznia - na rozkaz hrabiego d'Artois Stofflet chwyta za broń
- 23 lutego - aresztowanie Stoffleta
- 25 lutego - rozstrzelanie Stoffleta
- 23 marca - schwytanie Charette'a
- 29 marca - egzekucja Charette'a, koniec wojny wandejskiej
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Bibliografia
- Józef Sebastian Pelczar: Rewolucja francuska wobec religii katolickiej i jej duchowieństwa. 2005 (pierwodruk ukazał się w 1922 r.). ISBN 83-88020-03-X.
- Reynald Secher: Ludobójstwo francusko-francuskie. Iskry, 2003. ISBN 83-207-1726-4.
- Marek Robak: W obronie Boga i króla Wandea 1793. Poznań: Wydawnictwo Piotra i Pawła, 1996. ISBN 83-905-5884-X.
- Paweł Jasienica: Rozważania o wojnie domowej. 2008, s. 126. ISBN 978-83-7469-660-9.
Przypisy
- ↑ Archibald Alison, Edward Sherman Gould: History of Europe from the Commencement of the French Revolution in 1789, to the Restoration of the Bourbons in 1815 (1850). 1842.
- ↑ Jones, Adam Genocide: A Comprehensive Introduction p.7 (Routledge/Taylor & Francis Publishers Forthcoming 2006)
- ↑ Masson, Sophie Remembering the Vendee (Godspy 2004. First published in "Quadrant" magazine Australia, 1996)
- ↑ Norman Davies, "Europa" (Oxford University Press 1996)
